De tuin van mijn Baba
Jordan Scott, Sydney Smith
5+.-.In zijn eerste prentenboek Ik praat als een rivier liet de Canadese dichter Jordan Scott diep in zijn binnenste kijken. In dit boek vertelt hij hoe lastig het is om als kind te stotteren, maar tegelijkertijd laat hij de lezer ervaren dat er met de steun van liefhebbende ouders ook altijd een perspectief van hoop is. Het boek werd meermaals internationaal bekroond en Scott mocht in 2022 ook een Zilveren Griffel in ontvangst nemen.
De tuin van mijn Baba is eveneens gebaseerd op persoonlijke jeugdherinneringen van de auteur aan de bijzondere band met zijn grootmoeder. We lezen hoe een jongen elke ochtend voor school naar zijn grootmoeder, zijn Baba, gebracht wordt, die in een houten huisje naast de snelweg woont. Hun momenten samen verlopen volgens een vast patroon. Elke ochtend maakt Baba hetzelfde ontbijt voor haar kleinzoon: ‘havermout met heel veel boter; augurken, kool en bieten uit haar tuin.’ En elke ochtend eet de jongen de enorme portie in zijn ‘zwembad-kom’ op. Wanneer hij iets knoeit, pakt Baba het op, geeft een kus op de havermout en legt die weer in de kom. Daarna wandelen ze samen naar school en wanneer het regent, zoekt Baba naar wormen, die ze in een glazen potje in haar jaszak stopt. Na schooltijd graven ze dan samen de wormen in Baba’s tuin in. Wanneer Baba bij haar kleinzoon in huis komt wonen, moet hij even wennen aan de nieuwe patronen die ontstaan. Eerst mist hij vooral hun dagelijkse wandelingen naar school. Maar al snel vinden ze hun eigen, nieuwe routine. Nu brengt hij haar iedere ochtend ontbijt op bed, havermout met appels. En elk occasioneel geknoeid appelschijfje geeft hij een tedere kus voor het terug in haar ontbijtkom belandt. In een potje aan de buitenkant van haar raam, plant de jongen de bewaarde zaadjes van kerstomaatjes uit Baba’s tuin. Daarna gaat hij op zoek naar wormen.
De pure liefde tussen deze grootmoeder en haar kleinzoon zal geen enkele lezer onberoerd laten. De nadruk op hun non-verbale manier van communiceren maakt dit verhaal nog sterker. De jongen voelt feilloos aan wanneer grootmoeder tevreden is: ‘Als mijn Baba kookt, dan humt ze als een nacht vol muggen.’ Een prachtig poëtische vertaling van Edward van de Vendel. Grootmoeder geeft de jongen een kneepje in zijn wang of kriebelt met haar vinger over de binnenkant van zijn hand. Haar kleinzoon knikt en lacht. Meer heeft dit tweetal niet nodig om perfect gelukkig te zijn bij elkaar.
De aandacht voor voedsel loopt als een rode draad door het verhaal. Dat komt mooi tot uiting in de enorme porties die Baba voor haar kleinzoon kookt, het respect waarmee ze gemorst eten behandelt en de liefdevolle verzorging die ze het fruit en de groenten uit haar tuin geeft. Op de meest grappige plekken in het huisje wordt eten bewaard, zoals ‘potten met augurken op de wc’ of ‘knoflookstrengen in de douche’. Op een bijzonder ontroerende manier toont Scott hoe een trauma uit het verleden, langdurige hongersnood tijdens de Tweede Wereldoorlog, onuitwisbare sporen naliet in Baba’s verdere leven.
Wanneer Baba verhuist, worden de rollen omgekeerd. Nu wordt het de kleinzoon die zorgt. En die diepgewortelde gewoontes, de kus op de havermout en het verzamelen van wormen, neemt hij zo prachtig vanzelfsprekend over. Het voelt als de spontane belofte dat hij ervoor zal zorgen dat Baba’s unieke persoonlijkheid voor altijd verder zal leven, over de generaties heen.
Sydney Smith speelt opnieuw verbluffend mooi met lichteffecten in zijn illustraties. Zo is het bijvoorbeeld prachtig hoe hij de zon door het dikke grijze wolkendek laat priemen. De lezer ziet haar stralenbundels vallen op de zee, die op sommige plaatsen helderwit lijkt te zijn onder invloed van het licht. Ook de illustratie van de grauwe autosnelweg in de gietende regen, waarbij de witgele koplampen van de voorbijrazende auto’s intens worden weerspiegeld op het natte wegdek, is erg sfeervol. En naar de dubbelbladige prent waar Baba en haar kleinzoon op hun knieën in haar tuintje zitten, kun je gewoon blijven kijken. Ze hebben allebei de ogen gesloten er speelt een tevreden glimlach om hun mond terwijl ze de wormen ingraven. Smith koos voor een wazige achtergrond in verschillende tinten groen. De milde avondzon die vanuit de rechterbovenhoek hun gezichten beschijnt, legt zoveel zachtheid over dit tafereel.
De dubbelbladige illustratie waar Baba en haar kleinzoon samen door het raam kijken, raakte me diep. De lezer kijkt op de achterzijde van het tweetal en ziet samen met hen door het enorme raam een sombere lucht in verschillende tinten grijs, terwijl de regen striemt. De druppels die langs de buitenkant van het glas naar beneden glijden, kan je haast voelen. De bruine bloempot met de geplante zaadjes heeft een prominente plaats op de vensterbank buiten. Grootmoeder en haar kleinzoon zitten elk in een andere uithoek van de illustratie, in hun eigen gedachten verzonken, zo lijkt wel. Baba’s witte haar is een tikkeltje in de war en op het tafeltje achter haar zie je nog een stukje van haar leeggelepelde knalrode ontbijtkom. Ze reiken naar elkaar en precies in het midden van de illustratie, waar de vouw zit, zie je hun innig verstrengelde handen. Stil verdriet om wat voorbij is, gaat samen met een ijzersterke verbondenheid, voor altijd.
(Een geredigeerde versie van mijn recensie verscheen op Mappalibri.be)