De kaarten van madame Petrova
Marjolijn Hof, Annette Fienieg
10+.-.De opvolger van Lepelsnijder, ditmaal geschreven vanuit Silkes standpunt, start precies eenendertig dagen nadat de tweeling Silke en Janis uit het landgoed Holderstate is vertrokken. Doorheen de bossen vluchten ze voor de neven Asserik en Koender, die hen naar het leven staan en voor de duistere voorspelling van madame Petrova, die in de toekomst zag dat ze elkaar uiteindelijk zouden vermoorden. De continue dreiging die van deze voorspelling uitgaat, komt trouwens mooi tot uiting door de gedetailleerde illustratie van telkens een andere kaart die Annette Fienieg aan het begin van elk hoofdstuk maakt.
De gebeurtenissen uit het voorgaande boek hebben er bij beide kinderen diep ingehakt. Marjolijn Hof schetst erg mooi hoe ze totaal anders reageren hierop, waardoor ze steeds meer van elkaar lijken te vervreemden. Silke leeft voortdurend in angst, maar ze blijft ernaar verlangen om ooit terug te keren naar huis en probeert de herinneringen aan hun overleden ouders levend te houden. Familiebanden zijn erg belangrijk voor haar. Zij is het die zonder klagen op strooptocht gaat en de konijnen vilt want ze ziet het als haar taak om voor haar broer te zorgen. Janis is diep teleurgesteld over alle leugens, innerlijk verhard, wantrouwig en onverschillig geworden. Hij ziet een toekomst voor zich als eenzame houtbewerker in de bergen en Silkes noden lijken hem koud te laten.
Een centrale boodschap in dit verhaal is dat er leugens in alle soorten en maten bestaan. En daaruit vloeit meteen ook de vraag voort of elke leugen per definitie slecht hoeft te zijn. Wanneer Silke ervoor zorgt dat zij en Janis zich kunnen aansluiten bij het rondtrekkend zigeunerskoppel Loore en Ranno, onderwijst Loore Silke in de kunst van het kaartleggen. Ze laat haar zien dat de kaarten op zich bijkomstig zijn en dat het er vooral om draait te achterhalen wat mensen willen horen. ‘Ik lees geen plaatjes, ik lees mensen.’ Al snel beseft Silke dat Loore enkel geld aan hen wil verdienen, maar Janis begint ondertussen net een beetje te ontdooien in het gezelschap van de zachtmoedige Ranno, die hem bovendien wist te herenigen met zijn geliefde ezel Kiezel. Om Janis er toch van te overtuigen dat ze moeten ontsnappen, verzint Silke dat het koppel hen wil verkopen. Maar wanneer ze met Kiezel door de heuvels zwerven, begint Silkes leugen, hoe goed haar bedoelingen ook waren, steeds harder aan haar te knagen.
De tweeling vindt onderdak in de herberg van mevrouw Balter, die als balsem is voor hun ziel. Hof werkt dit karakter prachtig genuanceerd uit. Ze zet mevrouw Balter neer als een warme, stabiele moederfiguur, waarvan je als lezer wel moet houden. Enerzijds is ze streng. Silke en Janis moeten steeds hun steentje bijdragen in de herberg. Maar anderzijds voelt ze hun noden feilloos aan. Zo helpt ze de kinderen om een brief te schrijven naar oma en opa Dillebod, hun onbekende grootouders langs moederskant, omdat ze ervaart hoezeer Silke snakt naar meer informatie over haar overleden moeder. Tegelijkertijd staat ze toe dat de nukkige Janis samen met Kiezel in de stal slaapt in plaats van een comfortabele kamer te delen met zijn zus. Ze weet immers dat zijn vertrouwen in mensen tijd nodig heeft om te weer herstellen en is bereid hem alle tijd te geven. Wanneer opa Dillebod zijn kleinkinderen komt halen om mee naar zijn landgoed Meckelhove te gaan, wil aanvankelijk alleen Silke mee. Janis heeft opnieuw meer tijd nodig en wil hen later achternareizen. Mevrouw Balter verschaft Janis en Kiezel nog een tijdje onderdak en ondersteunt op die manier discreet de geleidelijke verdieping van dat broze eerste contact tussen grootvader en kleinzoon. Wanneer Silke vlak voor haar vertrek naar Meckelhove haar leugen eindelijk aan Janis opbiecht, kan mevrouw Balter niet voorkomen dat broer en zus in conflict uit elkaar gaan. Maar de helende invloed die ze op Janis heeft, zal wel een definitieve breuk voorkomen.
De meest onthutsende bekentenis komt van opa Dillebod. Beschaamd vertelt hij aan Silke dat hij en oma een bediende als madame Petrova naar hun ouders stuurden. Papa was een gokverslaafde losbol en ze wilden hun dochter, door haar bang te maken, van hem ‘losweken’. Eerst is Silke verschrikkelijk boos. Maar het is prachtig om te lezen hoe hard zij en opa na die eerste boosheid hun best doen om gewoon met elkaar om te gaan en het verpletterend effect van de onthulling los te laten, zonder dat er sprake is van kunstmatige vergevingsgezindheid. Hof weet dit ontroerende proces te vatten in een bijzonder vertederend beeld. ‘Ze deden voorzichtig, alsof ze geschaafde knieën hadden na een valpartij. Er zat een dun korstje op, ze mochten niet peuteren.’ En uiteindelijk richt Silke zich op een toekomst in Meckelhove. Janis’ aankomst met Kiezel op het einde maakt duidelijk dat hij dit toekomsperspectief met zijn zus deelt. Na een moeizaam ontwikkelingsproces van mekaar aantrekken en afstoten, hebben ze mekaar nu echt gevonden. Bovendien lijken ze allebei geaccepteerd te hebben dat sommige leugens ‘uit liefde’ gebeuren. Dat stemt tot nadenken.
(Een geredigeerde versie van mijn recensie verscheen op Mappalibri.be)