De Beterweter
Marc-Uwe Kling, Astrid Henn
5+.-.De Duitse Marc-Uwe Kling, die naast auteur ook songwriter en cabaretier is, schrijft zowel voor volwassenen als voor kinderen. Een kritische blik op het reilen en zeilen van de hedendaagse maatschappij, met daarin een rebels vleugje humor verweven, vormt de rode draad in zijn werk.
In De Beterweter is de familie Theufel een paar dagen geleden verhuisd naar een oud huis. We treffen het gezin aan tafel: mama, papa, Tina van tien jaar en Theo van acht jaar. De kinderen prikken met tegenzin in de rode bieten op hun bord. Dan bedenkt Theo een slim afleidingsmanoeuvre en vraagt of ze nog even mogen spelen voor het slapen. ‘“Eerst jullie borden opeten,”zei papa. “Maar papa…” zei Theo, “ik kan toch niet mijn bord opeten? Dat is van porselein.” “Die zijn niet van porselein,” zei Tina. “Onze borden zijn van ke-ra-miek.”’ Enkele ogenblikken later zijn we getuige van een gesprek tussen mama en papa. ‘“Jullie zijn zulke enorme beterweters,” verzuchtte papa. “Dat hebben ze van jou,” zei mama. “Pardon?” vroeg papa. “Ik ben in deze familie echt de kleinste beterweter.” “Onzin!”zei mama. “Jij weet altijd alles beter.” “Nou, niet ál-tijd,” sprak papa haar tegen.’ En hiermee is meteen de toon gezet. De leden van dit gezin gunnen elkaar bijzonder weinig ruimte.
Na het avondeten spelen Tina en Theo nog even op zolder. Ze fantaseren dat ze monsterpiraten zijn en dat hun verschrikkelijke zeilsloep met de vijf scharlakenrode zeilen de schrik is van de zes wereldzeeën. Uitgelaten zetten ze koers richting de ‘Barracudadriehoek’.Maar dan kruipt er uit een verhuisdoos vol boeken een Beterweter, een eigenaardig wezentje dat hun onmiddellijk begint te verbeteren. Kling stopt hier in het hoogdravende betoog van de Beterweter enkele interessante weetjes, die jonge kinderen zeker zullen aanspreken. Zo zegt hij bijvoorbeeld dat er zeven wereldzeeën zijn en dat een zeilsloep te klein is om vijf zeilen te hebben. Verder geeft hij hen ook nog mee dat het gevaarlijke gebied waar schepen verdwijnen de Bermudadriehoek heet en dat een barracuda een roofvis is. Een grappig detail is ook dat Kling de Beterweter tussen de boeken, bij de bron van alle kennis, laat wonen.
Astrid Henn maakt van de Beterweter een intrigerend schepseltje. Enerzijds heeft hij een enorm hoog knuffelgehalte met zijn pluizige felblauwe vacht, waar zijn rood broekje met bretels prachtig mee contrasteert. Hij heeft iets van een avocado op pootjes en zijn enorme ogen met daartussen een bolvormige roze neus maken zijn schattig uiterlijk compleet. Hij zou het geknipte fantasievriendje kunnen zijn om kinderen in moeilijke tijden bij te staan. Anderzijds geeft Henn hem ook iets hooghartigs door zijn grote zwarte ronde bril, die hij af en toe met een piepkleine vinger terug omhoog moet duwen en zijn geprononceerde hagelwitte voortanden.
Het is opvallend dat Kling de verteller van dit verhaal soms erg laat uitweiden. Mede door de mooie vertaling van Jaap Robben voel je op die momenten als lezer haarfijn aan hoe irritant het werkelijk kan zijn als alles steeds tot in de kleinste puntjes verbeterd wordt. ‘En daarna pakten ze de bus naar school. Nou ja, ze pakten de bus niet zoals in vastpakken of meenemen. Ze stapten in de bus. Die stopte bij de bushalte voor hun huis en toen die bij hun school aankwam stapten ze weer uit die bus.’
Natuurlijk willen de kinderen de Beterweter aan hun ouders tonen. Die gelooft niet dat dat zal lukken omdat hij alleen zichtbaar is voor doorgewinterde beterweters. En met deze voorwaarde schetst Kling op een prachtig subtiele manier meteen ook de volharding van Theo en Tina. Papa is er rotsvast van overtuigd dat hij hem niet zal kunnen zien en daarom sluiten de kinderen een weddenschap met hun ouders. Als papa hem ziet, krijgen de kinderen een hond. Als hij hem niet ziet, doen ze een maand lang de afwas en maken de badkamer schoon. De stripachtige tekeningen van Astrid Henn in zachte, frisse kleuren geven dit moment een extra humoristisch tintje. Aan de linkerkant van het blad, naast de tekst, staat papa met verwaaide rode haren en een uitgebluste blik. De bruine teckel houdt hij netjes aangelijnd. Recht daartegenover, op de rechterkant van het blad, staan Tina en Theo ,een geruite handdoek om hun hoofd geknoopt en een blauwe schort om hun middel. Afwasborstel, zeep en vaatdoek houden ze strijdlustig in de aanslag.
Papa lijkt de Beterweter werkelijk niet te zien. Sluw als ze zijn, beginnen de kinderen de grootst mogelijke onzin uit te kramen. Ze hopen immers dat papa, op het moment dat hij hen verbetert, het wezentje wel zal zien. Papa heeft het vreselijk moeilijk om niet tussen te komen, ongetwijfeld heel herkenbaar voor de meeste ouders, maar hij zwijgt als vermoord. Uiteindelijk valt hij toch door de mand. Wanneer Theo de Beterweter voor hem beschrijft als “zo’n grappig blauw mannetje” zegt papa argeloos : “Hij is niet blauw, hij is turquoise” En het zal ondertussen niemand meer verbazen dat ook mama de Beterweter gewoon kan zien.
Ook in dit boek weet Kling ons op een humoristische manier een spiegel voor te houden. Wanneer we als ouders tot wanhoop gedreven worden door onze kinderen die denken altijd alles beter te weten, is het goed van ons even af te vragen of we hen dat misschien zelf hebben voorgedaan.
(Een geredigeerde versie van dit artikel verscheen op Mappalibri.be)