Pestbloemen
Mats Strandberg, Elin Sandström
12+.-.De gloednieuwe uitgeverij Blauw Gras gaat van start met een schrijver die meteen tot de verbeelding spreekt. De Zweedse Mats Strandberg, ook journalist en columnist, is beslist niet aan zijn proefstuk toe. Hij schrijft voor kinderen, jongeren en volwassenen en meestal zijn het horrorverhalen. Sommige van zijn werken zijn verfilmd, zoals de horrorkomedie The Conference, die in 2023 met veel enthousiasme op Netflix werd onthaald.
In zijn griezelroman Pestbloemen neemt Strandberg de lezer mee naar Stockholm in 1710. De pest waart rond in de hoofdstad. Magdalena, vijftien jaar, woont samen met haar vijfjarige zusje Ebba en haar ouders in de meest welgestelde buurt van Stockholm. Ze waant zich er volkomen veilig, maar dan wordt haar moeder ziek. Wat volgt is een gruwelijk ziekteproces dat Magdalena van heel dichtbij meemaakt. Op zekere nacht vraagt ze wanhopig aan God om haar moeder te laten stoppen met schreeuwen. Wanneer Magdalena ’s ochtends verneemt dat mama overleden is, wordt ze verteerd door schuldgevoelens.
Uit veiligheidsoverwegingen stuurt papa zijn beide dochters naar het platteland, waar de pest nog niet heerst. Daar zullen ze wonen op kasteel Svartdamm bij tante Katarina, de tweelingzus van mama die een jaar geleden weduwe werd. Ze is een harde, streng gelovige vrouw die er vanuit een verbeten haat alles aan doet om het leven van haar nichtjes zo zwaar mogelijk te maken. Eerst worden ze een poos in quarantaine opgesloten in hun kamer. Na een poosje mogen de meisjes overdag uit hun gevangenis, maar enkel om mee te werken met de bedienden in het kasteel. Ze krijgen slecht en weinig te eten en één keer slaat Katarina Magdalena zelfs met de zweep. Maar Magdalena voelt nog het meeste pijn wanneer ze merkt dat Katharina Ebba tegen haar probeert op te zetten. Onder de oppervlakte van Katharina’s grimmige houding laat Strandberg de geheimen broeien. De lezer voelt van in het begin dat er een enorm conlict bestond tussen de tweelingzussen, waarbij Katharina mama streng veroordeelt. En dan is er nog het mysterie rond Axel, de stiefzoon van Katarina. Hij zou ‘ziekelijk’ zijn en mag van zijn stiefmoeder zijn kamer niet verlaten. De meisjes mogen zelfs niet naar hem vragen.
Strandberg weet perfect hoe hij een huiveringwekkende sfeer moet creëren. Hij schotelt de lezer zeer expliciete, filmische beelden voor. Zo vertelt Magdalena over het ziekteproces van mama: ‘Haar blonde haar was donker van het zweet en plakte op haar loodgrijze huid. Haar droge, gebarsten lippen waren omhooggekropen over haar tanden zodat ze eruitzag als een wanhopig dier.’ Ze zal nog vaak nachtmerries hebben over ‘dat opgezette, paarse gezicht dat midden in een schreeuw was verstijfd.’
Het godsbeeld van een onderdrukkende God die ongenadig streng straft bij ongehoorzaamheid, staat centraal in het verhaal. We lezen heel wat donderpreken die de duistere sfeer nog versterken. Dominee Wallius verklaart het uitbreken van de pest als volgt: ‘Het is een teken van Zijn liefde. Hij heeft het beste met ons voor en is verdrietig dat wij hoogmoedig en opschepperig zijn geworden. Wij zijn vergeten dat we Hem moeten bedanken voor alle gaven die wij ontvangen.’ Hij doet er nog een schepje bovenop wanneer hij de zusjes waarschuwt. ‘Dat is de reden dat de pest jullie moeder heeft weggenomen. Ze heeft geluisterd naar de verlokkingen van de Duivel en nu behoort ze hem en zijn rijk toe. Ze brandt in het eeuwige vuur waarvan de barones jullie probeert te redden.’
Wanneer Magdalena op een nacht uit de gesloten slaapkamer weet te ontsnappen, ontmoet ze Axel. Vanaf dat moment zien ze elkaar regelmatig ’s nachts om wat te praten op zolder of rond te dwalen in de omliggende bossen. Er groeit een sterke band tussen de twee, waar duidelijk een beginnende verliefdheid in doorschemert. We zien Magdalena met de steun van Axel ook op een mooie manier evolueren. Aanvankelijk is ze onderdanig en siddert voor haar tante. Maar stilaan wordt ze een zelfbewust meisje dat kritisch nadenkt en durft opkomen voor haar mening. Ondertussen ontwart Strandberg heel geleidelijk zijn kunstig geconstrueerd kluwen van familiegeheimen, tot alle puzzelstukjes precies op hun plaats vallen. Net dat eindeloze geduld van de schrijver zorgt ervoor dat je als lezer geboeid blijft verder lezen, je wil de waarheid tot in het kleinste detail kennen.
Naar het einde van het verhaal wordt Magdalena ziek. Strandberg creëert hier een bijna-doodervaring die een visueel indrukwekkende filmscène zou kunnen opleveren. We lezen hoe Magdalena haar mama ontmoet, helemaal gezond en badend in het licht. Terwijl het sneeuwt, wandelen ze samen door het donkere bos .Mooi detail is dat er in het sneeuwtapijt achter hen helemaal geen voetsporen te zien zijn. Axel staat op een open plek op hen te wachten. Je ziet het allemaal zo voor je. Inhoudelijk is deze scène minder sterk. Op een te suikerzoete manier bevrijdt mama ‘s geest Magdalena van haar mentale kwellingen: zij heeft totaal geen schuld aan mama’s dood en de hel bestaat niet. Axel onthult dat hij al van bij Magdalena’s aankomst een geest was, oorspronkelijk zonder dat hij het zelf besefte. Een niet erg vernieuwende plottwist, die liefhebbers van dit genre al meerdere malen voorgeschoteld kregen. Zoals elke lezer al had voelen aankomen, overleeft Magdalena de ziekte en uiteindelijk neemt papa zijn dochters weer mee naar huis. Het blijft altijd een beetje jammer, zo’n kunstmatig, haastig gepolijst einde. Zeker na de zorgvuldige en sfeervolle opbouw die Strandberg liet zien.
(Een geredigeerde versie van dit artikel verscheen op Mappalibri.be)
Eén gedachte over “Pestbloemen”