Schildpadmeisje
Marlies Slegers, Jeska Verstegen (ill.)
10+.-.Op onnavolgbare wijze weet Marlies Slegers te vertellen over de veerkracht van kinderen en jongeren voor wie het leven niet bepaald lief is. Denken we maar aan het ontroerende Briefjes voor Pelle of We moeten je iets vertellen.
In Schildpadmeisje maken we kennis met de dertienjarige Elvis, kortweg Vis, die samen met haar zevenjarig zusje Sami bij haar mama woont. Omwille van mama’s alcoholverslaving trok papa de deur achter zich dicht toen Vis acht was. Enkele maanden geleden verhuisde hij naar Parijs en sindsdien lijkt hij elk contact met zijn dochters uit de weg te gaan.
Slegers brengt de zich steeds herhalende cirkel, typisch voor een alcoholverslaving, rauw in beeld en laat hem dreigend doorheen het boek golven. Wanneer mama dronken is, koelt ze haar woede vooral op Vis. Zo roept ze haar dochter ’s nachts uit bed om haar bij te staan. Schrijnend is de scene waar Vis haar moeder in de woonkamer moet overeind helpen uit een plas urine. Tegelijkertijd scheldt ze Vis de huid vol. ‘Je bent lelijk. Wie zou er nou ooit van jou willen houden? Niemand!’ Ook fysiek geweld schuwt mama op die momenten niet. Ze slaat, krabt en zit Vis zelfs een keer met een mes achterna. Na een dergelijke uitbarsting volgt altijd een periode van schuldbesef met talloze verontschuldigingen en de belofte om nooit meer te drinken. Tijdens die dagen slooft mama zich uit om het haar kinderen naar de zin te maken. Maar wanneer haar interne spanning te hoog oploopt, begint alles weer van vooraf aan. Voor de buitenwereld presenteert mama zich als een punctuele binnenhuisarchitecte, alles voor de uiterlijke schijn van een perfect gezin. Uit loyaliteit aan haar moeder speelt Vis dit spel mee en zwijgt in alle talen.
Het is niet verwonderlijk dat Vis een gesloten en onzeker meisje is. En toch zit er ook een kracht in haar om iets te maken van het leven. Ze verzamelt spullen die haar fascineren bij het grofvuil en brengt ze naar haar geheime plekje, een afgedankte caravan in het bos. Het is een safe space waar ze durft dromen en verhalen schrijft over haar mysterieuze vondsten.
Op een dag vindt Vis bij het grofvuil een schildpad, die ze Simon noemt. Simon kan praten, maar de schildpad maakt meteen duidelijk dat lang niet iedereen hem kan horen. ‘Mensen denken vaak dat je alleen kunt praten met je stem. Maar je kunt ook op andere manieren praten… .’ Later zal hij hier nog aan toevoegen dat het ‘eenzame mensen’ zijn die hem kunnen horen. Prachtig hoe Slegers hier gestalte geeft aan een copingstrategie van Vis om zich niet door haar isolatie te laten overspoelen. Maar ze heeft ook mensen rondom zich die haar, elk op hun eigen manier, aanmoedigen om voor zichzelf op te komen. Buurman Joop sluit je meteen in je hart. Hij is een weduwnaar die weet dat hij niet meer lang zal leven. Op het eerste zicht lijkt hij vooral hulpbehoevend. Zijn huis is een puinhoop en met zelfzorg neemt hij het ook niet zo nauw. Onopvallend houdt hij echter altijd een oogje in het zeil en hij weet precies de juiste dingen tegen Vis te zeggen. “Jij heb hulp nodig, meissie, met die moeder van je. Dat ken je niet alleen.” Ontroerend detail is dat hij zijn versleten caravan speciaal voor Vis in het bos zette, omdat hij maar al te goed wist hoezeer zij een schuiloord nodig had. En dan is er ook nog de vijftienjarige Sid, Vis’ nieuwe achterbuurjongen. Ze zijn duidelijk elkaars tegenpolen. Hij kleedt zich in Japanse punkstijl, heeft zijn eigen band Indigo, verkondigt luidkeels zijn mening en noemt zijn moeder vlotjes bij haar voornaam. Sid maakt in Vis, naast de eerste gevoelens van verliefdheid, het besef wakker dat het ook anders kan.
Vis’ langzaam veranderende houding zorgt voor nog meer spanning thuis en na een uit de hand gelopen conflict met haar moeder loopt ze weg van huis. Té toevallig staat Sid net op het punt om met zijn band naar Parijs te vertrekken. Vis gaat met hem mee om haar vader te zoeken. Even vreesde ik voor een kunstmatig positieve afwikkeling, waarbij vader en dochter elkaar in de armen zullen vallen, maar Slegers weet te verrassen. Vis keert hals over kop terug naar huis wanneer Sids moeder Berit komt vertellen dat haar moeder in het ziekenhuis is opgenomen. Na lang aarzelen vertelt ze Berit in de auto haar meest gruwelijke herinnering aan mama’s alcoholverslaving, die je als lezer werkelijk naar adem doet happen. Maar tegelijkertijd is er het besef dat Vis hiermee het allerlaatste restje stilzwijgen overboord gooit en de hulp van anderen kan accepteren. Vanuit zijn doos op de achterbank zegt Simon tegen haar: ‘Ik ben graag bij jou. Je maakt me blij.’ Zo toont Slegers op een ontroerende manier dat Vis’ zelfbeeld langzaam aan het helen is. Dit meisje komt er wel.
Marlies Slegers, Jeska Verstegen: Schildpadmeisje, Luitingh-Sijthoff, Amsterdam 2025, 232 p. : ill. ISBN 9789021053509. Distributie VBK België
trefwoorden: alcoholverslaving, gezinsdynamieken, zelfbeeld, verliefdheid